Wednesday, June 10, 2015

ՀԱՐՍՆԱՑՈՒՆ ԴԵԼԻԻՑ


         Առաջին անգամ հնդկական հարսանիքի ականատեսն ու մասնակիցն եմ դարձել 2012 թվականի աշնանը, երբ երկամսյա ծրագրով գտնվում էի Դելիում: Ծրագիրն անց էր կացվում տեղի հյուրանոցներից մեկում:
        Կրթական ծրագրին մասնակցում էին 22 երկրի ներկայացուցիչներ՝ թվով 36 ուսանող: Հայաստանը  այդ ծրագրում ես էի ներկայացնում:
    Մի օր նկատեցինք, որ հյուրանոցի ողջ տարածքը շքեղ զարդարում են: Հետաքրքրվեցինք ու իմացանք, որ հարսանիք է լինելու:




               Եվ ահա  մի քանի օր անց, երեկոյան ընթրիքից հետո դուրս էինք գալիս ռեստորանից ու լսեցինք հեռվից եկող երաժշտության ձայներ: Մեզ ասացին, որը այսօր է այդ հարսանիքը: Շատ էի զարմացել, որ այդքան ուշ ժամին են սկսում հարսանեկան միջոցառումը:
Երաժշտության ձայները բոլորին տեղեկացնում էին, որ փեսացուն է գալիս: Նրան ուղեկցում էր նվագախումբը: Փեսան գալիս էր  սպիտակ ձի նստած, որը զարդարված էր շատ գեղեցիկ:

Փեսան՝ սպիտակ ձիով
         Նա կրում էր հնդկական ավանդական հարսանեկան կոստյում:
        Առջևից  նվագելով գնում էին երաժիշտները, իսկ նրանց հաջորդում էին երիտասարդ աղջիկները, որոնք ողջ ճանապարհի ընթացքում պարում էին:






           Նախորդ նյութերում խոսել եմ հնդկական հարսանիքների տարբերությունների մասին և հիմա ներկայացնում եմ ևս մեկ հարսանիք, որը իսկապես տարբերվում է նախորդներից:
          Եվ այսպես նվագելով, պարելով գալիս են հյուրանոցի գեղեցիկ բացատում ձևավորված սրահի մոտ: Մուտքի մոտ հավաքվել Էին հարազատները և մինչև փեսայի ներս գնալը՝ վարդաջրով լվացին նրա ձեռքերն, այնուհետև նրան նվիրեցին ծաղկեշղթաներ (երևում է  նկարի մեջ): 

Բարեկամները՝ ծաղկեշղթաներով


Վարդաջուր

         Ինչպես բոլոր հնդկական հարսանիքներում, այստեղ ևս պատրաստված էր շատ գեղեցիկ բեմ, որը սպասում էր նորապսակներին:
        Մենք մի քանի ընկերներով, որոշեցինք ներս գնալ, քանի որ բոլորիս համար այն շատ հետաքրքրիր էր: Չնայած  նրան, որ մենք հրավիրվածների ցանկում չկայինք, այնուամենայնիվ ներս գնացինք: Փեսայի հայրը մոտեցավ մեզ, ծանոթացավ ու սիրով հրավիրեց մասնակցելու իր տղայի հարսանիքին: Մենք էլ մեր հերթին հրավերն ստանալուց հետո բարձրացանք մեր սենյակները, վերցրեցինք մեզ հետ բերած հուշանվերից ու գնացինք հարսանիքի:

Ես իմ ընկերների հետ հնդկական հարսանիքի ժամանակ

                Մինչև հարսնացուի գալը հասցրեցինք նկարվել փեսացուի հետ:


                  Հյուրերը հարմար տեղավորվել և սպասում էին հարսնացուին: 
           Այս հարսանիքը մեր հայկական հարսանիքներից շատ էր տարբերվում և այդ իսկ պատճառով ուշադիր հետևում էի ամեն մի քայլին, որ կատարվում էր այնտեղ:
       Հյուրերին զովացուցիչ ըմպելիք ու քաղցրավենիք էին հյուրասիրում, իսկ հարսանեկան բազմազան  ուտեստներով լի սեղանը պատրաստված էր մեկ այլ սրահում:





Տատիկները





        Արդեն կեսգիշեր էր երբ, երաժիշտները նորից սկսեցին նվագել ու դիմավորել  հարսնացուին: Նա կրում էր շատ գեղեցիկ հարսի շոր:




             Փեսան դիմավորեց հարսնացուին  գեղեցիկ զարդարված բեմի մոտ:


      Ավանդույթին համաձայն նորապսակները միմյանց փոխանցեցին ծաղկեպսակներ, որը  ունի մատանիների  նշանակություն, որից հետո հյուրերը հերթով մոտենում էին,  տալիս իրենց նվերները, նկարվում և գնում էին մյուս սրահ՝ ճաշատեսակներից  օգտվելու համար:





Նորապսակները փեսայի ծնողների հետ

Երաժիշտները

               Ուտեսներից  շատ  հավանել էի  հալվան, որը մինչև հիմա ոչ մի տեղ չեմ կարողանում գտնել:
          Ծնողների նվերը նորապսակներին:



          Եվ ահա մենք՝ ընկերներով:

Տաջիկստան, Հայաստան, Լիտվա, Բելառուս, Լիտվա, Նիգերիա



Հարսանիքի վիդեոն կարող եք նայել այս հղումով՝


Thursday, May 28, 2015

ԿԱՆԱՉ ՀԻԼ (GREEN CARDAMOM)

       
         Հիլ, կարդամոմ կամ կարդամոն աճում է Հարավային Հնդկաստանի լեռնային խոնավ անտառներում, մշակվում է նաև Շրի Լանկայում, Հնդկաչինում և Հարավային Չինաստանում: 

Կանաչ հիլ (green cardamom)

     Արմատներով գալիս է այն Հնդկաստանից և Նեպալից: Լինում են կանաչ և մուգ շագանակագույն: Կանաչ հիլն ամենատարածվածն է աշխարհում: Այն ունի անուշ հոտ և յուրօրինակ սուր համ:
   Տերևները նշտարաձև են՝ երկշարք դասավորված վեգետատիվ ընձյուղի վրա: Ծաղիկները բաց կանաչավուն են՝ հուրանում հավաքված: Պտուղը եռաբուն տուփիկ է: Սերմերը մանր են, գորշ կարմրավուն, կնճռոտված, անկանոն ձևի, հոտավետ և որպես համեմունք օգտագործվում է խոհարարության մեջ: Սերմերում պարունակվող եթերային յուղը (3,5-7%)կիրառվում է սննդի, ծխախոտի արտադրության և բժշկության մեջ:
    Այս համեմունքը աշխարհի 3-րդ ամենաթանկ համեմունքն է՝ զաֆրանից և վանիլից հետո: 
   Հիլը հատիկ վիճակում օգտագործում են թեյի, բրնձի և մի շարք արևելյան քաղցրավենիքների, իսկ աղացած վիճակում՝ հնդկական տարբեր մասալաների պատրաստման մեջ: Այն կազմում է համեմունքների տարբեր խառնուրդների անբաժան մասնիկը:
    Հիլն Հարավային Ասիայում մինչև օրս օգտագործվում է  որպես ավանդական դեղամիջոց ատամների ու լնդերի բորբոքման, ստամոքսի հիվանդությունների, մարսողական խնդիրների և երիկամներից քարերի հեռացման համար: Այն համարվում է նաև հակաթույն՝ օձերի և կարիճների խայթոցների դեմ :

Wednesday, May 20, 2015

ՀԱՎԻ ԿԱՐԻ (CHICKEN CURRY)

       Այսօր միասին պատրաստելու ենք հնդկական մի շատ համեղ ճաշատեսակ՝  հավի կարիի /chicken curry/: Հավի մսով ու համեմունքներով ուտեստ: Այն այսօր պատրաստելու ենք իմ շատ լավ ընկեր՝ Լիաննա Բեգլարյանի բաղադրատոմսով: Ի դեպ՝ Լիաննան  մասնագիտությամբ կենսաբան է, ամուսնացած է, և այժմ ապրում է Դելիում:
        Եվ այսպես հավի կարին պատրաստելու համար մեզ անհրաժեշտ է՝
  • 1 կգ. հավի միս,
  • 3-4 հատ միջին չափի սոխ,
  • 3 հատ փոքր լոլիկ,
  • 5-6 պճեղ սխտոր /ըստ ճաշակի/,
  • կոճապղպեղ /իմբիր/, կամ փոշին 0,5թ/գ.,
  •  1 ճ/գ. "կարի մասալա" /curry masala/, /Masala-հնդկերեն նշանակում է համեմունքների փունջ/,
  •  3-4  ճ/գ. ձեթ:
        Կարի մասալայի համար մեզ անհրաժեշտ է՝
  • 2 ճ/գ. համեմի սերմի փոշի, 
  • 1,5 ճ/գ., կարմիր պղպեղ,
  • 0,5 թ/գ. քրքում /turmeric/,
  • 0,5 թ/գ.  սև պղպեղ,
  •  "գարամ մասալա" /garam masala/ շատ քիչ, 0,25թ/գ:
     "Գարամ մասալան" համեմունքների փունջ է, որն իր մեջ ներառում է 8-12 տեսակի համեմունք: Հաջորդ նյութերում կներկայացնեմ, թե ինչպես պատրաստել "գարամ մասալա": Կարծում եմ հայկական քիմքին հաճելի է առանց "գարամ մասալայի", ամեն դեպքում ես կգրեմ "գարամ մասալա" պատրաստելու եղանակը:
        Միսը մի քանի ժամ առաջ  դնում ենք աղաջրի մեջ: 
     Հավի կարին պատրաստելու համար ձեթը լցնում ենք թավայի մեջ և թողնում, որ լավ տաքանա: Մի քանի րոպե հետո ավելացնում ենք նախօրոք մանր կտրտված սոխը և թողնում այնքան ժամանակ, որ ստանա վարդագույն երանգ: 

Սոխ





      Սոխը վարդագույն երանգ ստանալուց հետո ավելացնում ենք մանր կտրտված լոլիկը և թուլացնում ենք կրակը:

Լոլիկ
 Բերանը փակում ենք, բայց ժամանակ առ ժամանակ խառնում ենք, որ չվառվի:



      Եթե զգում եք ջրային մասը քիչ է, ապա ավելացրեք շատ քիչ ջուր:


 Եփում ենք 10 րոպե, այնուհետև ավելացնում ենք աղ ըստ ճաշակի ու կարի մասալա: Մի քանի րոպե եփելուց հետո ավելացնում ենք հավի մսի կտորները, փակում ենք բերանը, թուլացնում ենք կրակն ու շարունակում եփել: Եփում ենք մոտ կես ժամ:


      Ժամանակ առ ժամանակ խառնում ենք, որ չկպնի տակը: Երբ ձեթը առանձնանում է, նշանակում է եփել է: Անջատում ենք կրակը, և ըստ ցանկության ավելացնում ենք համեմ:

Հավի կարի /chicken curry/


    Բարի ախորժակ

    Շնորհակալություն Լիաննային իր փորձով մեզ հետ կիսվելու համար:

Saturday, May 16, 2015

ՀԱՐՍՆԱՑՈՒՆ ՏՐԻՉԻԻՑ


      Տիրուչիլապալի կամ Տրիչի, Տիրուչին քաղաք է Հնդկաստանի Թամիլ Նադու նահանգում: Տրիչին այս նահանգի 4-րդ քաղաքն է: Մադրասից  այն գտնվում է հարավ՝ 322 կմ հեռավորության վրա: Տրիչիի մասին մանրամասն կպատմեմ ավելի ուշ...
            Վերջերս գնացել էինք այնտեղ հարսանիքի: Արդեն նախկին հարսանեկան նյութում խոսել եմ այն մասին, որ այստեղ հարսանիքները տարբերվում են իրարից: Այն պայմանավորված զույգի կրոնական պատկանելությունից, դասային աստիճանից և այլ հատկանիշներից: Այս անգամ մեր նորապսակները քրիստոնյաներ են և պսակադրությունը  տեղի է ունեցել մի գեղեցիկ  եկեղեցում: Պսակադրությունը տևեց երկու ժամ:




               Մանուշակագույն երանգով էին զարդարված  եկեղեցին ու հարսանյաց սրահը: Ասեմ ավելին հյուրերի մեծ մասն էլ էր կրում նույն գույնի սարիի: Եկեղեցու արարողության ժամանակ հարսը կրում էր սպիտակ, գեղեցիկ, մետաքսե սարիի, իսկ հետո արդեն՝ մանուշակագույն մետաքսե սարիի:
         Այդ օրը առավոտյան մոտիկ, հարազատ մարդկանցով հավաքվել  էին Տրիչիի գեղեցիկ հյուրանոցներից մեկում: Բարեկամները պատրաստել էին հետաքրքիր միջոցառում զույգի համար՝ երգի, բանաստեղծության ու հումորային անակնկալների տեսքով, որին ես հաճույքով հետևում էի, քանի որ այն նոր էր ինձ համար: 



       Ավելի ուշ կողքի սրահում բոլորիս սպասում էին ավանդկան  հարավային հնդկական սեղանները: Իմ "ափսեն" ուներ այս տեսքը:

Ահա և իմ  "ափսեն"

        Բանանի տերևներ են դնում բոլոր հյուրերի առջև, ովքեր արդեն նստել են սեղանների շուրջը, որից հետո հերթով մոտենում են մատուցողները՝ ուտելիքներով լի մեծ տարրաններով ու կամաց-կամաց հյուրասիրում հյուրերին:  
       Ինձ համար այսքան տարբեր հյուրասիրությունից հետո շփոթված էի...
       Եվ ահա բոլորը եկեղեցու ներսում են ու սպասում են հարսնացուին:



       Եկեղեցին զարդարված էր շատ գեղեցիկ:


         Ահա կամաց-կամաց եկեղեցի է մտնում հարսը՝ առջևից քայլում են մանկահասակ աղջիկները՝ գեղեցիկ ծաղկեփնջերով, այնուհետև միջին տարիքի աղջիկները՝ ծաղկեփնջերով և  հասուն աղջիկները, որոնք  ապագա հարսնացուներ են: Քայլելու ընթացում նրանք ծաղկեթերթիկներ էին  լցնում  ճանապարհին:





Հարսնաքույր
Հարսնաքրոջից հետո եկեղեցի է մտնում հարսը իր հայրիկի հետ:






         Յուրաքանչյուր նստատեղի վրա դրված էին փոքր բրոշյուրներ, որտեղ ներկայացված էր ողջ երգացանկն ու արարողության ընթացակարգը: Ցանկացողները կարող էին կարդալ և հետևել ընթացքին:


            Ընթացքում բոլորին բաժանվեցին  ծաղկեթերթիկներ, որը մենք պետք է լցնեինք զույգի վրա եկեղեցուց դուրս գալու ժամանակ:


Եվ ահա եկեղեցու բակում նորապսակները նկարվում են հյուրերի հետ:




          Եկեղեցու արարողությունից հետո ուղևորվեցինք շքեղ մի  հյուրանոց, որտեղ տեղի էր ունենալու հարսանյաց հանդեսը: Հրավիրվածների թիվը անցնում էր 2000-ը:


     Սրահը նույնպես զարդարված էր շատ գեղեցիկ, և ինչպես բոլոր հնդկական հարսանիքներ ժամանակ հյուրերը շարք էին կանգնել՝ իրենց նվերը փոխանցելու և նկարվելու համար: Մենք որոշեցինք նստել և հետևել ընթացքին, քանի որ մոտենալ հնարավոր չէր: Մի երկու ժամ սպասելուց հետո որոշեցի շարք կանգնել:




            Արդեն շարքում եմ... 



            Ընթացքում հասցրեցի մի քանի անգամ նկարվել:



              Եվ ահա մեր նկարը նորապսակների հետ:



             Շնորհավորում եմ նրանց: Անսահման Սեր և երջանկություն մաղթում:





Wednesday, May 13, 2015

ՉԱՄԱՆ (CUMIN)

         
         Չաման ( քիմոն կամ քիմիոն, քեմոն, զիրե, ճապուռ)

Չաման


       Գիտական անվանումն է՝ carus carve: Սերմերը գտնվել են Ք.Ա.3-րդ հազարամյակում կառուցված ցցաշեն բնակատեղիներում: 
   Չամանի սերմը հնագույն համեմունք է: Այն  աճում է նաև Հնդկաստանում, Հայաստանում, որի սերմերն օգտագործում են բազմազա խոհանոցներում թ՛ե ամբողջական և  թ՛ե արդեն փոշի վիճակում, որպես համեմունք: Այն ուժեղ համ ունի և պետք է օգտագործել շատ փոքր չափաբաժիններով:
      Կան տվյալներ, որ բույսը լայնորեն մշակվել է Փոքր Ասիայում Ք. Ա. 8-րդ դարում՝ հետաքրքիր է, որ այն երբեմն անվնում են Հայոց չաման կամ հայչաման:
    Բուժիչ հատկություններ ունի բույսի սերմը, պահպանման ժամկետը 3 տարի է: Պարունակում է մոտ 20 % ճարպային յուղ, 23 % սպիտակուց, 8 % եթերային յուղ, պիգմենտներ, ֆլավոններ, դաբաղանյութեր, հանքային աղեր, խեժանյութ: Լավացնում է ախորժակը, մարսողությունը, կանխարգելում և հանում է հարթ մկանների սպազմները, ունի խորխաբեր հատկություն, մաքրում է լորձը, կարգավորում միզարտադրությունը:
    Օգտագործում են գազերի կուտակման, դիսպեպսիայի, էնտերիտի, խոլեցիստիտի, մետեորիզմի և կոլիտի դեպքում: Ժողովրդական բժշկության մեջ խորհուրդ է տրվում այն օգտագործել որպես լակտացիան լավացնող, բրոնխները լայնացնող խորխաբեր միջոց:  
Չամանը երեք անգամ արագացնում է նիհարելու գործընթացը: Սննդաբանները նշում են, որ ճաշատեսակների մեջ չամանի օգտագործումն ավելորդ քաշից ազատվելու հեշտ միջոց է: 
      Այն առաջին հերթին արագացնում է նյութափոխանակությունը, ինչպես նաև օգնում է ազատվել խոլեստերինից:
   Չամանը որպես համեմունք կարելի է օգտագործել ցանկացած ճաշատեսակի մեջ օրական շուրջ 3-5 գրամ:


Saturday, May 9, 2015

ՇՆՈՐՀԱՎՈՐ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ ՕՐԸ

   
        Շնորհավոր Հաղթանակի օրեր...

  Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 70-ամյակի առթիվ Չեննայիում Ռուսաստանի Հանրապետության հյուպատոսությունը կազմակերպել էր միջոցառում:



          
           Այն տեղի ունեցավ ռուսական մշակույթի և գիտության կենտրոնում:
    Միջոցառմանը իր ակտիվ մասնակցությունն է ունեցել Մադրասի հայկական համայնքը:


Պատվո հյուպատոս պարոն Սերգեյ Լ. Կոտով


             
      Պատվո հյուպատոս պարոն Սերգեյ Լ. Կոտովը ողջունեց հյուրերին, որից հետո սկսվեց համերգային ծրագիրը: 
            Ներկայացնում եմ նկարներ:





















Մադրասի հայկական համայնքը


          Կրկին անգամ շնորհավորում եմ բոլորիս մայիսյան հաղթանակների առթիվ: 

Thursday, May 7, 2015

ՀԱՄԵՄԻ ՍԵՐՄԵՐ

         Ինչպես խոստացել էի միասին սկսում ենք բացահայտել հնդկական խոհանոցը:
        Գրեթե բոլորիս միշտ հետաքրքրել է հնդկական խոհանոցը իր յուրահատուկ բույրով ու համով:
    Բոլոր երկրներում մարդիկ խոսում են հնդկական ճաշատեսակների, հնդկական համեմունքների մասին՝ յուրահատուկ համ ու հոտ, որ բնորոշ է միայն այս խոհանոցին: Եվ այսպիսով սկսում ենք ճանաչել համեմունքները առանձին-առանձին:

Համեմունքների փունջ

     Այսօր կխոսենք համեմի սերմերի մասին, որը շատ են օգտագործում հնդկական խոհանոցում: Այն ընդգրկված է ավելի քան 16 երկրների դեղաբանական ցանկերում:
Համեմի սերմեր

      Համեմի համ ու հոտ սիրողները այն օգտագործում են աղցանների և ճաշատեսակների մեջ՝ չիմանալով, որ այս խոտաբույսը շատ օգտակար ու բուժիչ հատկություններ ունի: Առավել օգտակար է սերմը, որն ունի լեղամուղ, հակաթութքային, ցավազրկող, վերքերն ամոքող, մարսողությունը կարգավորորղ և այլ հատկություններ:
    Համեմի սերմի օգտակարության մասին ավելին կարող եք կարդալ սեղմելով ներքևի հղումը:

      Հղում.